افزایش شدید قیمت کاغذ، مقوا و مواد پلیمری، تأمین مواد اولیه و قیمت‌گذاری محصولات را به یکی از مهم‌ترین چالش‌های صنعت چاپ و بسته‌بندی تبدیل کرده است. بابک عابدین، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بسته‌بندی ایران و رئیس اتحادیه صنف چاپخانه‌داران و صحاف تهران، با اشاره به نوسانات بازار، بر ضرورت تسهیل واردات، تقویت همکاری دولت و بخش خصوصی و ایجاد سازوکارهای پایدار برای تأمین مواد اولیه تأکید کرد.
جهش قیمت کاغذ و مقوا؛ فشار بر تولیدکنندگان
به گفته عابدین، در حال حاضر تأمین مواد اولیه، به‌ویژه کاغذ و مقوا، مهم‌ترین دغدغه فعالان صنعت چاپ و بسته‌بندی است. با وجود این شرایط، واحدهای تولیدی همچنان در تلاش‌اند نیاز صنایع مختلف از جمله غذایی، دارویی، بهداشتی، آرایشی، شوینده، الکترونیک و نوشیدنی را در بخش بسته‌بندی تأمین کنند.
او با اشاره به سهم بالای مواد اولیه در هزینه تولید توضیح داد که حدود ۸۰ درصد قیمت تمام‌شده بسته‌بندی‌های سلولزی به کاغذ و مقوا اختصاص دارد. افزایش قابل‌توجه قیمت این اقلام در ماه‌های اخیر، امکان برنامه‌ریزی مطمئن برای خرید مواد اولیه و تعیین قیمت محصولات را برای تولیدکنندگان دشوار کرده است.
بر اساس ارقام اعلام‌شده از سوی عابدین، قیمت هر کیلوگرم مقوای FBB و مقوای پشت‌طوسی که در مدت مشابه سال گذشته حدود ۷۵ هزار تومان بود، اکنون به محدوده ۵۵۰ تا ۶۰۰ هزار تومان رسیده است. او معتقد است در صورت تأمین مناسب ارز و فراهم شدن امکان واردات توسط بخش خصوصی در چارچوبی مشخص، می‌توان زمینه عرضه این محصولات با قیمت تقریبی ۳۰۰ هزار تومان را فراهم کرد و از شدت نوسانات بازار کاست.
افزایش قیمت کاغذ تحریر و مواد اولیه بسته‌بندی انعطاف‌پذیر
کاغذ تحریر نیز از دیگر اقلامی است که با رشد شدید قیمت روبه‌رو شده است. عابدین برای توضیح این وضعیت به قیمت یک بند کاغذ تحریر ۷۰ گرمی با وزن حدود ۲۴.۵ کیلوگرم اشاره کرد که از حدود سه میلیون تومان در مدت مشابه سال گذشته، به بیش از ۱۲ میلیون تومان رسیده است.
در بخش بسته‌بندی‌های انعطاف‌پذیر نیز افزایش قیمت مواد پلیمری، تولید انواع بسته‌بندی، لیبل و محصولات مورد استفاده در صنایع غذایی، لبنی، نوشیدنی، شوینده و دارویی را تحت تأثیر قرار داده است. به گفته او، برخی مواد اولیه با قیمت‌هایی عرضه می‌شوند که فاصله چشمگیری با نرخ‌های متعارف بازار دارند.
بی‌ثباتی عرضه؛ مانعی برای قیمت‌گذاری و عقد قرارداد
یکی از مشکلات اصلی تولیدکنندگان، نبود اطمینان از عرضه مستمر مواد اولیه است. عابدین توضیح داد که گاهی عرضه کالا به‌صورت محدود و مقطعی انجام می‌شود و با تغییر نرخ ارز، عرضه متوقف شده و پس از مدتی با قیمت جدید از سر گرفته می‌شود.
در چنین شرایطی، ممکن است تولیدکننده برای مشتری پیش‌فاکتور صادر کند، اما روز بعد نتواند مواد اولیه مورد نیاز را با همان قیمت تهیه کند. این مسئله در سفارش‌های بزرگ می‌تواند زیان قابل‌توجهی به واحدهای تولیدی وارد کند و برنامه‌ریزی برای ادامه فعالیت را با مشکل مواجه سازد.
مشکلات لجستیکی و انتقال مواد اولیه وارداتی به کشور نیز بر این دشواری‌ها افزوده است. از نگاه فعالان صنعت، تسهیل ورود مواد اولیه از مرزها و کاهش محدودیت‌های غیرضروری می‌تواند به تأمین سریع‌تر و مطمئن‌تر نیاز تولیدکنندگان کمک کند.
پیشنهاد تشکیل کنسرسیوم برای تأمین مواد اولیه
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بسته‌بندی ایران، تشکیل کنسرسیوم‌هایی با مشارکت تشکل‌ها و اتحادیه‌های بخش خصوصی را یکی از راهکارهای پیشنهادی برای مدیریت وضعیت موجود دانست.
بر اساس این پیشنهاد، تشکل‌های تخصصی می‌توانند نیاز ارزی اعضای خود را برای دوره‌ای مشخص، برای مثال شش ماه آینده، برآورد و درخواست تأمین سهمیه‌ای تجمیعی را از وزارت صنعت، معدن و تجارت و بانک مرکزی پیگیری کنند.
در این مدل، واردات بخشی از مواد اولیه مورد نیاز صنعت می‌تواند با مشارکت و نظارت تشکل‌های صنفی و هیئت‌های اجرایی به‌صورت متمرکز مدیریت شود. همچنین، استفاده ترکیبی از ارز تخصیصی و ارز آزاد، در صورت امکان و با تعریف سازوکارهای روشن، از دیگر گزینه‌های مطرح‌شده برای تأمین نیاز تولیدکنندگان است.
افزایش هزینه بسته‌بندی و تأثیر آن بر قیمت کالاها
افزایش قیمت مواد اولیه تنها به واحدهای چاپ و بسته بندی محدود نمی‌شود؛ زیرا بسته‌بندی بخش مهمی از زنجیره تولید و عرضه بسیاری از کالاهاست. رشد هزینه این بخش می‌تواند قیمت تمام‌شده محصولات مختلف را افزایش دهد و در نهایت بر قیمت کالاهای عرضه‌شده در فروشگاه‌ها اثر بگذارد.
عابدین همچنین کاهش قدرت خرید خانوارها در پی افزایش تورم را عاملی مؤثر بر تقاضای بازار دانست. به گفته او، کوچک‌تر شدن سبد مصرفی خانوارها ممکن است مصرف برخی کالاها را کاهش دهد؛ اتفاقی که به‌دنبال آن، تولید این محصولات و تقاضا برای بسته‌بندی نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
ضرورت همکاری دولت و بخش خصوصی برای عبور از چالش‌ها
عابدین با اشاره به تفاوت شرایط واحدهای تولیدی در بخش‌های مختلف چاپ، از کاهش برخی محدودیت‌ها در حوزه ثبت سفارش ماشین‌آلات خطوط تولید نیز سخن گفت. به گفته او، فراهم شدن امکان ثبت سفارش ماشین‌آلات با استفاده از منابع ارزی خود یا دیگران می‌تواند بخشی از مشکلات این حوزه را کاهش دهد.
او در پایان تأکید کرد که عبور از فشارهای اقتصادی موجود، به همفکری و همکاری بیشتر دولت و بخش خصوصی نیاز دارد. از نظر این فعال صنفی، بازنگری در برخی محدودیت‌های مرتبط با تجارت، بازرگانی و تولید و تقویت ارتباط میان تشکل‌های تخصصی و نهادهای تصمیم‌گیر، می‌تواند به اتخاذ تصمیم‌هایی متناسب‌تر با واقعیت‌های بازار و نیازهای تولیدکنندگان منجر شود.
تحلیل نقش آفرین
افزایش قیمت مواد اولیه صنعت چاپ و بی‌ثباتی در تأمین مواد اولیه، مستقیماً بر هزینه تولید، زمان تحویل سفارش‌ها و امکان ارائه قیمت‌های قابل اتکا در صنعت چاپ و بسته‌بندی اثر می‌گذارد. از آنجا که کاغذ، مقوا و مواد پلیمری سهم مهمی در هزینه تولید دارند، ایجاد سازوکار شفاف برای واردات، عرضه مستمر و تأمین ارز می‌تواند به کاهش نااطمینانی در این صنعت کمک کند. از نگاه نقش‌آفرین، همکاری مؤثر میان دولت، تشکل‌های صنفی و بخش خصوصی، در کنار برنامه‌ریزی واقع‌بینانه تولیدکنندگان، برای حفظ پایداری زنجیره تأمین و کنترل فشار هزینه‌ها بر صنایع مصرف‌کننده بسته‌بندی اهمیت ویژه‌ای دارد.
منبع: چاپ و نشر آنلاین
تحلیل و بازنویسی: نقش آفرین
