صنعت چاپ ایران با وجود برخورداری از مزیتهای مهم منطقهای، هنوز نتوانسته سهم واقعی خود را در بازارهای صادراتی بهدست آورد. هومن محمدی، نایبرئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بسته بندی ایران و مشاور عالی اتحادیه صنف چاپخانهداران و صحاف تهران، در گفتوگو با ایبنا با اشاره به جایگاه ایران در منطقه گفت: موقعیت جغرافیایی مناسب کشور و نزدیکی به بازارهایی مانند عراق، افغانستان و آسیای میانه، یکی از مهمترین امتیازهای صنعت چاپ ایران است؛ امتیازی که هزینه و زمان حملونقل را کاهش میدهد و امکان رقابتپذیری بیشتر را فراهم میکند.
به گفته او، پایینتر بودن هزینههای تولید نسبت به بسیاری از کشورهای منطقه، در کنار حضور نیروی انسانی متخصص و باتجربه و وجود زیرساختهای نسبی چاپخانهای، باعث شده خدمات چاپی با کیفیت قابلقبول در کشور ارائه شود. همچنین بازار داخلی بزرگ، به پایداری تولید و تقویت توان فنی، بهویژه در حوزه چاپ بستهبندی، کمک کرده و جایگاه ایران را در بازار منطقه ارتقا داده است.
محمدی با بیان اینکه صادرات کالاهای چاپی ایران همچنان پایینتر از ظرفیت واقعی است، توضیح داد: بخش عمده صادرات به کشورهای همسایه، بهویژه عراق و افغانستان، اختصاص دارد و سهم اصلی آن را محصولات بستهبندی و تجاری تشکیل میدهد. با این حال، عواملی مانند وابستگی به مواد اولیه وارداتی، نوسانات نرخ ارز، ضعف در بازاریابی بینالمللی و کمبود حمایتهای ساختاری، مانع رشد جدی این بخش شدهاند.
زیرساخت تولید هست، اما ساختار صادراتی صنعت چاپ ایران هنوز کامل نیست
این فعال صنعت چاپ تأکید کرد که هرچند چاپخانههای مجهز، نیروی متخصص و تجربه تولید در کشور وجود دارد و در برخی بخشها مانند بستهبندی توان صادراتی مناسبی دیده میشود، اما زیرساختهای پشتیبان صادرات هنوز به سطح مطلوب نرسیدهاند. به گفته او، نظام بانکی بینالمللی، لجستیک روان، تأمین پایدار مواد اولیه، استانداردهای جهانی و شبکههای بازاریابی حرفهای همچنان نیازمند تقویت هستند.
محمدی در ادامه افزود: ورود به بازارهای منطقهای برای صنعت چاپ ایران دشوار نیست، اما بدون مانع هم نیست. نزدیکی جغرافیایی و اشتراکات فرهنگی، ورود به برخی بازارها را آسانتر کرده، اما مشکلاتی مانند نقلوانتقال پول، رقابت با کشورهایی مثل ترکیه و ضعف در بازاریابی حرفهای، مسیر توسعه صادرات را پیچیدهتر کرده است.
او عراق را بزرگترین و در دسترسترین بازار برای محصولات چاپی، بهویژه بستهبندی، دانست و از افغانستان، کشورهای آسیای میانه مانند قزاقستان و ازبکستان و تا حدی کشورهای حوزه خلیج فارس بهعنوان بازارهای مهم دیگر نام برد.
پایان بازیهای سودجویانه؛ اتحادیه چاپخانه داران با «واردات گروهی» و «قیمتگذاری شفاف» وارد میدان شد
موانع اداری و راهکارهای پیشنهادی
به گفته محمدی، پیچیدگیهای اداری و مقرراتی نیز یکی از موانع مهم صادرات به شمار میرود. فرآیندهایی مانند دریافت مجوزها، ثبت سفارش، الزامات ارزی، بازگشت ارز و تشریفات گمرکی، هرچند مانع مطلق نیستند، اما زمان و هزینه صادرات را افزایش میدهند و رقابتپذیری را کاهش میدهند؛ بهویژه برای شرکتهای کوچکتر.
او برای بهبود وضعیت صادرات صنعت چاپ ایران، بر چند محور کلیدی تأکید کرد: ثبات و سادهسازی مقررات ارزی و گمرکی، توسعه بازاریابی حرفهای، حضور فعال در نمایشگاههای بینالمللی، تمرکز بر چاپ بستهبندی صادراتمحور، سرمایهگذاری در نوسازی تجهیزات، ارائه مشوقهای صادراتی و ایجاد همکاریهای منطقهای از طریق دفاتر یا شرکای محلی در بازارهای هدف.
تحلیل از نگاه چاپخانه نقش آفرین
از نگاه چاپخانه نقش آفرین، این گزارش نشان میدهد که صنعت چاپ ایران اگرچه از نظر فنی و نیروی انسانی در موقعیت قابلقبولی قرار دارد، اما برای تبدیل شدن به یک بازیگر جدی در صادرات منطقهای، بیش از هر چیز به ثبات مقررات، حمایت ساختاری و بازاریابی حرفهای نیاز دارد. واقعیت این است که مزیتهایی مثل نزدیکی جغرافیایی و توانمندی در چاپ بستهبندی، تنها زمانی به درآمد ارزی پایدار تبدیل میشوند که زیرساخت صادراتی نیز همسطح ظرفیت تولید رشد کند. در چنین شرایطی، نقش چاپخانههای مجهز و حرفهای، صرفاً تولید نیست؛ بلکه حضور فعال در زنجیره ارزش صادرات، ارتقای کیفیت، و پاسخگویی به استانداردهای بازارهای هدف است؛ مسیری که میتواند چاپ ایران را از یک ظرفیت مغفول به یک مزیت رقابتی واقعی تبدیل کند.
